تاریخ : دوشنبه, ۸ آذر , ۱۴۰۰
گزارش؛

بازار تاریخی ارومیه؛ میراث دوره صفویه

  • کد خبر : 373499
  • 01 فروردین 1400 - 10:02
بازار تاریخی ارومیه؛ میراث دوره صفویه
بازار قدیمی ارومیه یکی از بافت های تاریخی این شهر به شمار می‌رود؛ این بازار بر اساس نیاز های اجتماعی و اقتصادی مردم ارومیه در زمان خود شکل گرفته و از معماری خاص دوره صفویه برخوردار است.

به گزارش اروم نیوز، ذوق هنری و معماری ایرانی-آذری سبب شده که بازار قدیمی ارومیه به عنوان یکی از مکان های دیدنی و گردشگری شهر ارومیه و آذربایجان غربی شناخته شود.

روستاهای اطراف شهر ارومیه برای عرضه و تقاضای محصولات مورد نظر خود به این مکان مراجعه می‌کرده‌اند، البته لازم به ذکر است که امروز نیز بازار قدیمی ارومیه به عنوان یکی از بازار های عرضه کننده محصولات و فرآورده های روستایی و کشاورزی شهر ارومیه شناخته می‌شود.

وجود مسجد و حمام در کنار بازار تاریخی ارومیه نشان‌دهنده فعال و زنده بودن این بخش از شهر به عنوان مرکز اصلی شهر برای فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی، و فرهنگی بوده است.

براساس شنیده ها عمده واردات در زمان‌های گذشته در این بازار نفت بوده که با شتر از قفقاز به بازار تجاری خوی و از آنجا به بازار ارومیه و سپس به تبریز انتقال داده می شدند.

بافت اصلی بازار ارومیه که قدیمی‌ترین بخش آن بوده، مربوط به دوره صفویه است.

این بازار در گوشه جنوب شرقی شهر قرار گرفته و این بنای تاریخی و فرهنگی در دوره قاجار گسترش یافته و الحاقاتی به آن اضافه شده است.

در اطراف این بازار تاریخی حمام‌هایی قرار دارد که کارشناسان میراث فرهنگی و تاریخی سابقه آن‌ها را به دوران زندیه و قاجار می‌رسانند.

با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی و تغییر شکل سبک زندگی مردم ارومیه به شیوه‌ مدرن، کم‌کم تغییراتی در ظاهر شهرها رخ داد که سبب شد بخش‌هایی از بازار از بین برود.

بازار ارومیه حدود ۶۰ هزار مترمربع مساحت دارد که بافت قدیمی آن امروزه تحت مراقبت و بهسازی است؛ در حال حاضر بخش سالم بازار ارومیه که در مرکز شهر قرار گرفته است، بازار ارومیه تقریبا حالت مستطیل شکل دارند که که در حد فاصل خیابان‌های منتظری، امام، بعثت و اقبال محصور شده است.

بازار ارومیه حدود ۱۰۰۰ باب مغازه با کارکردهای مختلف و متنوع و تعداد هفت تیمچه و سرای نسبتا بزرگ، ۵ حمام قدیمی و یک باب مسجد که معروف به مسجد جامع است «پنج هزار مترمربع مساحت (مساحت مسجد جامع شهر)» دارد که سبب شده این بازار به عنوان یک اثر تاریخی پرارزش در شهر ارومیه و استان آذربایجان غربی مطرح شود.

از جمله کارکردهای مغازه‌ها می‌توان به مس‌گری، زرگری، چاقوسازی، فرش‌فروشی، بذرفروشی و بلور‌فروشی، کفاشی، عطاری، بزازی اشاره کرد که از راسته‌های پررونق مجموعه تاریخی بازار ارومیه بوده‌اند.

از ویژگی‌های مهم و قابل ذکر این مجموعه تاریخی می‌توان به سادگی آن اشاره کرد.

بیشتر بخوانید..
پویش "آقا حساب کردند"؛ خانه یک خانواده نیازمند را به آنها بازگرداند

با وجود تفاوت‌هایی که از لحاظ فرم در طاق‌ها، چشمه و گنبدهای بازار مشاهده می‌شود، هیچ گونه تنوعی از حیث تکنیک هنری مثل کاشی‌کاری، سنگ‌کاری و درب‌های قدیمی پرکار چوبی در بازار دیده نمی‌شود. مصالح راسته بازارها و چهارسوها از آجر انتخاب شده است.

مجاورت بازار ارومیه با مسجد اعظم ارومیه بر زیبایی معماری بازار و اهمیت آن تاثیر گذاشته است. سردر ورودی اصلی بازار ارومیه از سمت مسجد اعظم، از زیباترین ویژگی‌های قدیمی شهر است.

تاریخ بنای این مسجد را که خود معماری پرجاذبه ای دارد، به قرن ششم هجری نسبت داده می‌شود.

سبک معماری این بازار، ایرانی-اسلامی است که برخی آن را با ریزه‌کاری و سلیقه آذری که برگرفته از فرهنگ تاریخی و اصیل مردم شهر بوده،ترکیب می‌کنند.

بازار ارومیه در تاریخ ۲۲ خرداد سال ۱۳۱۶ به شماره ۱۶۳۹ در فهرست آثار ملی ثبت شد.

راسته فرش‌های ابریشمی اصیل در بازار شهر توجه‌ها را به خود جلب می‌کنند. در طول مسیر این زیبایی معماری بازار ارومیه است که چشم‌ها را به سمت خود سوق می‌دهد. چشم برداشتن از معماری طاق‌ها و گنبدهای زیبای این بازار راحت نیست. شاید اگر ساعت‌ها صرف دیدن این معماری شود با درک زیبایی‌های آن، هرگز متوجه گذر زمان نشوید.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان‌غربی با اشاره به اهمیت جایگاه و نقش بازار گفت: بازار تاریخی ارومیه که با شماره ثبت ۱۶۳۹ به عنوان اثر ملی به ثبت رسیده است، همواره از زمان احداث تاکنون به عنوان قلب تپنده شهر محل حضور معتمدان و افراد با نفوذ در میان اقشار جامعه بوده است.

جلیل جباری با بیان اینکه بازار تاریخی ارومیه در طول وقایع تاریخی همیشه ایفای نقش کرده، افزود: این بنای تاریخی در طول تاریخ محل تاثیرگذاری بر جنبه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ارومیه می‌باشد.

وی با اشاره به قدمت و مشخصات تاریخی بازار ارومیه گفت: بازار قدیمی شهر ارومیه در مجموعه بافت قدیمی و در گوشه جنوب شرقی شهر قرار دارد.

وی ادامه داد: این بازار همراه با تغییر شیوه زندگی، دستخوش تغییرات زیادی شده است و قدیمی ترین بخش های باقی مانده آن به دوره صفویه به بعد تعلق دارد؛ به ویژه حمام های آن که متعلق به دوره زندیه و قاجاریه است.

وی اضافه کرد: در بازار ارومیه هر راسته و بخشی، از سبک و شکل خاص دوره خود پیروی کرده است و بقایای به جای مانده، نمایانگر ذوق معماری دوره های مختلف است.

بیشتر بخوانید..
کشف ۶٫۲ میلیارد ریال داروی قاچاق در مرزهای آذربایجان‌غربی

وی بیان کرد: با وجود تنوع شکل طاق ها، چشمه و گنبدها مجموعه بازار از سادگی ویژه ای برخوردار است به عبارت دیگر هیچ نوع کاشیکاری، گچبری و سنگ کاری در آن دیده نمی شود.

مدیرکل میراث فرهنگی آذربایجان غربی یکی از حوادث تاریخ معاصر که فعالیت بازار تاریخی ارومیه را تحت تاثیر قرار داد، بمباران هواپیماهای عراقی در جنگ تحمیلی دانست و گفت: بر اثر بمباران هواپیماهای متجاوز بعثی در اسفند ۱۳۶۶ شمسی بخشهایی از سه راسته بازار، حمام آخوند و حدود ۴۰ مغازه تخریب و یا آسیب جدی دیده بود که همه آنها بازسازی شدند.

یک تاریخ‌دان ارومیه ای با اشاره به پیشینه و قدمت بازار ارومیه گفت: در کتاب “احسن التقاسیم” مربوط به قرن چهارم هجری به بازار ارومیه اشاره شده و آمده که “ارومیه شهری است سخت کهنسال که جامع اش (مسجد جامع) در میان بازار بزازان است” که این مدرک مهمی است که نشان می دهد قدمت بازار به دوران سلجوقی بر می‌گردد، اما بنای فعلی بازار متعلق به دوران صفوی است که به همت خاندان افشار بنا شد.

سید هادی طباطبایی وجود مسجد جامع داخل بازار ارومیه را نشان از اهمیت بازار برای مردم دانست و افزود: اندازه بازار بزرگتر از مساحت کنونی بود با روی کار آمدن حکومت پهلوی و به دستور رضاخان برای کاهش قدرت های محلی دیوار های دور شهر تخریب و بجای دروازه های شهر میدان احداث می‌شود که در یکی از این میادین مردم شب هنگام ورودی شهر را پس از تخریب دروازه با زنجیر می بستند که اکنون نیز به نام “فلکه زنجیر” شهرت دارد.

وی ادامه داد: همزمان با این تحولات و احداث اولین خیابان های اصلی شهر، بازار ارومیه به چند قسمت تقسیم می‌شود.

بخشهایی از بازار ارومیه امروزه نوسازی شده و متاسفانه این نوسازی به روش‌های استاندارد انجام نشده و همین امر سبب شده است که ناهماهنگی بخش نوسازی شده با بافت قدیمی، کاملا خود را نشان دهد.

آنچه از بازار ارومیه برجای مانده، نشان‌دهنده سابقه این بازار در عصر صفویه است.

با این حال برخی کارشناسان معتقدند که پایه اصلی شکل‌گیری بازار ممکن است به قرن چهارم هجری نیز برسد که این نظریه قابل بررسی است.

در حال حاضر بازار ارومیه مورد بازدید گردشگران داخلی و خارجی است و علاقه‌مندان معماری و تاریخ و هنر را در این شهر با خود همراه می‌کند.

انتهای پیام /

لینک کوتاه : https://uromnews.ir/?p=373499

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.